Bab 4: Mengenal Tamadun

1. Konsep dan Latar Belakang Tamadun

Tamadun merujuk kepada kemajuan pencapaian manusia dalam bidang lahiriah (pembangunan fizikal, sains, teknologi) dan rohaniah (sahsiah, tatasusila, seni, agama).

• Bahasa Arab: 'Mudun', 'Madana', 'Madaniyyah' (kehidupan bandar, peradaban, kemajuan tinggi).
• Bahasa Inggeris: 'Civilization' berasal daripada perkataan Latin 'Civitas' (bandar atau kota).
• Pandangan Barat: Menekankan kemajuan fizikal, sains, dan teknologi (contoh: Gordon Childe).
• Pandangan Islam: Merangkumi kemajuan lahiriah dan rohaniah yang berteraskan nilai-nilai syariat dan akhlak (contoh: Syed Muhammad Naquib al-Attas, Ibn Khaldun yang mengguna istilah 'Umran' dan 'Hadharah').

2. Ciri-Ciri Utama Tamadun Awal

Semua tamadun awal di dunia mempunyai ciri-ciri persamaan berikut:

a) Pembentukan Bandar dan Kota: Pusat pentadbiran, keagamaan, dan perdagangan.

b) Sistem Pemerintahan dan Pentadbiran: Raja memegang kuasa tertinggi, dibantu oleh pembesar dan undang-undang.

c) Pengkhususan Pekerjaan: Masyarakat tidak lagi hanya bertani, tetapi wujud artisan, pedagang, tentera, dan pembuat tembikar.

d) Agama dan Kepercayaan: Kepercayaan politeisme (percaya banyak tuhan), penyembahan raja sebagai tuhan/wakil tuhan.

e) Agama dan Tulisan / Perekodan: Tulisan digunakan untuk mencatat urusan pentadbiran, undang-undang, serta resit perdagangan.

f) Organisasi Sosial: Susun lapis masyarakat yang berhirarki (Raja -> Bangsawan/Pendeta -> Rakyat Bebas -> Hamba).

g) Kesenian dan Seni Bina: Pembinaan monumen megah (Piramid, Ziggurat, Tembok Besar).

3. Perkembangan Tamadun Awal Dunia

Tamadun awal dunia semuanya bermula di kawasan lembah sungai kerana tanahnya yang subur, bekalan air, dan laluan pengangkutan.

• Tamadun Mesopotamya: Lembah Sungai Tigris & Euphrates.
• Tamadun Mesir Purba: Lembah Sungai Nil.
• Tamadun Indus: Lembah Sungai Indus.
• Tamadun Huang He: Lembah Sungai Huang He (Yellow River).

4. Istilah Penting & Fakta Kerap Keluar Peperiksaan

• Hadharah & Umran: Istilah tamadun mengikut pandangan Ibn Khaldun.
• Politeisme: Kepercayaan menyembah banyak tuhan.
• Hierarki Sosial: Tingkat kedudukan sosial masyarakat daripada raja hingga hamba.
• Soalan PT3/SPM Popular: Perbezaan sudut pandang Tamadun mengikut Barat dan Islam, serta ciri-ciri utama pembentukan tamadun.